به نام خداوند جان و خرد

در دهه‌های اخیر، اندیشمندان تعلیم و تربیت بیش از پیش به اهمیت یادگیری شاد پرداخته‌اند. پژوهش‌های فراوانی که در مدارس کشورهای گوناگون انجام شده، نشان می‌دهد بازی نقشی بنیادین در شکل‌گیری تجربه‌های یادگیری شاد دارد.

در چنین یادگیری‌ای، هدایت مسیر باید در دستان یادگیرندگان باشد و نقش معلم، تسهیلگری است که در کنار آنان می‌ایستد، نه پیش رویشان.

اما بازی در آموزش زمانی اثرگذار است که معلمانی بازیگوش، پویا و شاد در کلاس حضور داشته باشند. این بازیگوشی، به حمایت مدیران و فضای سازمانی نیاز دارد تا معلم بتواند محیطی آکنده از آرامش، لذت و انگیزه برای یادگیرندگان فراهم کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که وقتی فضای مدرسه با ابزار بازی، موسیقی، و عناصر فرهنگ بومی هر منطقه پیوند می‌خورد، دلبستگی و تعلق خاطر در دانش‌آموزان شکل می‌گیرد و آنان با آرامش، راهبردهای گوناگون یادگیری را تجربه می‌کنند.

این کتاب بر پایه همین دیدگاه‌ها بنا شده است و در فصل‌های مختلف خود، از ضرورت یادگیری شاد و ارتباط آن با بازی، تا روش‌های اجرایی در کلاس و مدرسه، پیش می‌رود:

فصل اول: با پنج واژه کلیدی آغاز می‌شود: بازی، بازیگوشی، یادگیری، یادگیری شاد، فرهنگ. سپس به این پرسش بنیادین پاسخ می‌دهد که چرا مربیان به اصول آموزش با بازی نیاز دارند و شش اصل راهبردی را معرفی می‌کند:

• بازی به یادگیری کمک می‌کند.
• یادگیری شاد شامل بازی هدفمند است.
• تناقض میان مدرسه و بازی بر پیچیدگی آموزش می‌افزاید.
• یادگیری شاد هم پدیده‌ای جهانی است و هم وابسته به فرهنگ.
• ذهنیت بازیگوش ریشه یادگیری شاد است.
• فرهنگ حمایتی مدرسه، زمینه‌ساز موفقیت یادگیری شاد است.

فصل دوم: رابطه بازی و یادگیری را بررسی و پنج ویژگی بازی را برمی‌شمرد: شادی‌آفرین، کارآمد، مشارکت‌دهنده، فعالانه، و اجتماعی بودن. نویسندگان نشان می‌دهند که بازی موجب کاوش، رشد مهارت‌های جسمی و اجتماعی، و تنظیم هیجانات می‌شود و روحیه پرسشگری را تقویت می‌کند.

فصل سوم: به «حال و هوای یادگیری شاد» در مدارس می‌پردازد و نشانگرهای آن را که بسته به فرهنگ و نگاه افراد متفاوت است، معرفی می‌کند: هدایت یادگیری، کاوش ناشناخته‌ها، و لذت از فرایند یادگیری.

فصل چهارم: تمرین‌ها و راهبردهایی برای ایجاد یادگیری شاد در کلاس ارائه می‌دهد؛ از توانمندسازی یادگیرندگان برای هدایت یادگیری خود تا ترویج تخیل و پذیرش تمام هیجاناتی که در طول بازی پدید می‌آید. نقش کلیدی مستندسازی در این میان برجسته می‌شود؛ یعنی مشاهده، ثبت، تفسیر و به‌اشتراک‌گذاری فرایندها و دستاوردهای یادگیری.

فصل پنجم: به شیوه ایجاد فرهنگ یادگیری شاد در سطح مدرسه می‌پردازد: گنجاندن فرصت‌های بازی در برنامه درسی، انعطاف در جداول زمانی، برگزاری کارگاه‌های شاد برای معلمان، برپایی آیین‌ها و جشن‌ها و طراحی فعالیت‌های معنادار برای کارکنان.

فصل ششم: بر جمع‌بندی و اجرای عملی ایده‌ها تاکید دارد؛ با جلب مشارکت دانش‌آموزان در تصمیم‌گیری‌های مدرسه، استفاده از قصه‌گویی، ایجاد فرهنگ ریسک‌پذیری، و بهره‌گیری از پژوهش به‌عنوان یکی از نشانگرهای مدرسه شاد.

این کتاب دعوتی است به آشتی دوباره آموزش با شادی، تخیل و بازی؛ و امیدوارم مطالعه آن الهام‌بخش مربیان، مدیران و برنامه‌ریزان آموزشی کشورمان باشد تا مدرسه‌ای بسازیم که در آن، یادگیری با لبخند آغاز شود و با شوق ادامه پیدا کند.