کتاب اخلاق حرفه‌ای برای رهبران آموزشی
ویراست دوم
اثر دکتر معصومه عرفانی خانقاهی
ناشر: دانش‌بنیاد

چکیده

مدیریت آموزشی به‌عنوان یک حرفه، به تربیت مدیران و معلمانی نیاز دارد که بتوانند اصول، فضائل و ارزش‌های اخلاقی را بیاموزند، در خود نهادینه کنند و در محیط‌های آموزشی گسترش دهند. یکی از گام‌های مهم برای ترویج اخلاق در سازمان‌های آموزشی و به‌تبع آن در جامعه، پرورش مدیران و معلمانی است که از این شایستگی برخوردار باشند.

کتاب «اخلاق حرفه‌ای برای رهبران آموزشی» با هدف فراهم آوردن متنی علمی، منسجم و متناسب با نیازهای آموزشی و حرفه‌ای حوزه مدیریت و رهبری آموزشی تدوین شده است. ساختار و محتوای کتاب بر اساس سرفصل درس «اخلاق حرفه‌ای برای رهبران آموزشی» تنظیم شده و موضوعاتی چون اخلاق، حق، ارزش، فرهنگ سازمانی، فضیلت و رفتار مدیران را در ارتباط با مسائل سازمان‌های آموزشی بررسی می‌کند.

این اثر علاوه بر کارکرد مطالعاتی برای مدیران، معلمان و پژوهشگران، می‌تواند به‌عنوان منبع آموزشی دانشگاهی برای دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی، به‌ویژه مدیریت آموزشی و سایر رشته‌های مرتبط مورد استفاده قرار گیرد. نویسنده کوشیده است کتاب را از محدوده یک متن درسی صرف فراتر ببرد و زمینه‌ای برای تحلیل اخلاقی مسائل واقعی سازمان‌های آموزشی فراهم کند.

درباره کتاب اخلاق حرفه‌ای برای رهبران آموزشی

اخلاق حرفه‌ای در محیط‌های آموزشی، تنها به رعایت مجموعه‌ای از قواعد محدود نمی‌شود؛ بلکه با کیفیت تصمیم‌گیری، نوع ارتباط مدیران و معلمان با دانش‌آموزان و همکاران، مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای و شکل‌گیری فرهنگ سازمانی ارتباط دارد. رهبران آموزشی در جایگاهی قرار دارند که رفتار و انتخاب‌های آنان می‌تواند بر فضای اخلاقی مدرسه و سازمان آموزشی اثر بگذارد.

کتاب حاضر مبانی اخلاق حرفه‌ای را در کنار موضوعاتی مانند حقوق دانش‌آموزان و معلمان، نظام ارزشی سازمان، فرهنگ و سلامت سازمانی، منشور اخلاقی، فضائل مدیران و خودشکفتگی بررسی می‌کند. این گستردگی موضوعی به خواننده کمک می‌کند تا اخلاق را هم در سطح فردی و حرفه‌ای و هم در سطح سازمانی و اجتماعی مطالعه کند.

ویراست دوم کتاب، منبعی دانشگاهی و کاربردی برای آشنایی با مباحث اخلاق حرفه‌ای در رهبری آموزشی است و می‌تواند در مطالعه درسی، فعالیت‌های پژوهشی و بررسی مسائل اخلاقی در محیط‌های آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

موضوعات و محورهای اصلی کتاب

مطالب کتاب از مفاهیم پایه اخلاق، حرفه و رفتار اخلاقی آغاز می‌شود و سپس به موضوعاتی گسترده‌تر مانند جهانی‌شدن و اخلاق جهانی، حقوق دانش‌آموزان و معلمان، ارزش‌های سازمانی و فرهنگ سازمانی می‌پردازد. در ادامه، تدوین منشور اخلاقی، فضائل رهبران آموزشی و خودشکفتگی مدیران بررسی می‌شود.

از محورهای مهم کتاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

● تفاوت اخلاق با قانون و فقه و بررسی مفاهیم اخلاق حرفه‌ای، اخلاق کار و اخلاق سازمانی

● اخلاق حرفه‌ای در تعلیم‌وتربیت، آموزش عالی و پژوهش

● نظریه‌های اخلاقی و نقش اخلاق در جهانی‌شدن و تغییرات جهانی

● حقوق و مسئولیت‌های دانش‌آموزان و معلمان

● ارزش‌های اخلاقی و شیوه مدیریت ارزش‌های سازمانی در نهادهای آموزشی

● رابطه فرهنگ سازمانی، سلامت سازمانی و اخلاق حرفه‌ای

● تدوین منشور اخلاقی و توجه به حقوق شهروندی در سازمان‌های آموزشی

● فضائل اخلاقی مدیران و رهبران آموزشی و مفهوم رهبری فضیلت‌گرا

● خودشکفتگی مدیران و ارتباط آن با مسئولیت‌پذیری اجتماعی و اخلاق حرفه‌ای

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار

پیشگفتار ـ الف

فصل اول: مفاهیم اخلاق حرفه‌ای، اخلاق کار و رفتار اخلاقی در سازمان ـ ۱

مقدمه ـ ۲

اخلاق چیست؟ ـ ۳

تفاوت اخلاق و قانون ـ ۶

تفاوت اخلاق و فقه ـ ۶

تاریخچه‌ی اخلاق ـ ۷

تعریف حرفه، شغل و مسیر حرفه‌ای ـ ۸

اخلاق حرفه‌ای ـ ۹

تحلیل اخلاق حرفه‌ای ـ ۱۲

اخلاق کار ـ ۱۳

اخلاق سازمانی ـ ۱۴

اخلاق حرفه‌ای در تعلیم‌وتربیت ـ ۱۵

اصول اخلاق حرفه‌ای معلمان ـ ۱۹

اخلاق حرفه‌ای در آموزش عالی ـ ۲۴

الزامات اخلاقی در پژوهش ـ ۳۱

فصل دوم: اخلاق و جهانی‌شدن و نقش اخلاق در تغییرات جهانی ـ ۳۳

جهانی شدن ـ ۳۴

پیشینه تاریخی موضوع ـ ۳۸

دیدگاه‌های مختلف نسبت به پدیده جهانی شدن ـ ۴۵

نظریه‌های اخلاقی ـ ۴۷

ناسازگاری نظریه‌های اخلاقی ـ ۵۰

برخی نقدهای سودگرایی ـ ۵۱

برخی نقدهای وظیفه‌گرایی ـ ۵۲

برخی نقدهای فضیلت‌محوری ـ ۵۳

اخلاق جهانی ـ ۵۵

ویژگی‌های اخلاق جهانی ـ ۶۰

خاستگاه اخلاق جهانی ـ ۶۱

کارکردهای اخلاق جهانی ـ ۷۲

موانع دستیابی به اخلاق جهانی ـ ۷۴

اقدامات جهانی در خصوص دستیابی به اخلاق جهانی ـ ۸۲

بازتاب مفاهیم اخلاق جهانی در اهداف آموزش‌وپرورش ایران ـ ۸۶

اخلاق، جهانی شدن و نقش مربیان ـ ۸۹

فصل سوم: حقوق دانش‌آموزان و معلمان ـ ۹۵

حقوق دانش‌آموز ـ ۹۶

منشور ملی حقوق دانش‌آموز ـ ۱۰۰

حقوق معلم ـ ۱۰۵

منشور حقوق و مسئولیت‌های معلمان ـ ۱۰۷

مسئولیت‌های معلمان ـ ۱۱۴

صاحبان حق در مدرسه اخلاقی ـ ۱۱۹

فصل چهارم: نظام ارزشی در مدیریت سازمان ـ ۱۲۱

ارزش و انواع آن ـ ۱۲۲

ارزش‌های اخلاقی ـ ۱۲۴

عناصر ارزش‌های اخلاقی ـ ۱۲۵

استانداردهای ارزش‌های اخلاقی ـ ۱۲۶

نقش تعلیم‌وتربیت در تبیین ارزش‌های اخلاقی ـ ۱۲۷

روش‌های تبیین ارزش‌های اخلاقی ـ ۱۲۹

مدیریت ارزش‌های سازمانی در سازمان‌های آموزشی ـ ۱۳۴

ارزش‌های اخلاقی در مدیریت از منظر قرآن ـ ۱۳۸

فصل پنجم: فرهنگ سازمانی، سلامت سازمانی و اخلاق حرفه‌ای ـ ۱۴۳

سلامت سازمانی ـ ۱۴۴

فرهنگ سازمانی، ارزش‌های حاکم بر سازمان و اخلاق حرفه‌ای ـ ۱۴۹

فرهنگ سازمانی و ارزش‌های حاکم بر سازمان ـ ۱۴۹

سطوح فرهنگ ـ ۱۶۱

کارکردهای فرهنگ سازمانی ـ ۱۷۰

فرهنگ سازمانی و اخلاق حرفه‌ای ـ ۱۷۱

فصل ششم: ترسیم منشور اخلاقی و حقوق شهروندی در سازمان‌های آموزشی ایران ـ ۱۷۵

حقوق شهروندی ـ ۱۷۶

بیانیه‌های اخلاقی ـ ۱۷۹

سند جامع اخلاقی، منشور اخلاقی، عهدنامه اخلاقی ـ ۱۷۹

ویژگی‌های سند جامع اخلاقی ـ ۱۸۱

تدوین سند جامع اخلاقی سازمان ـ ۱۸۲

منشور اخلاق حرفه‌ای ـ ۱۸۲

فصل هفتم: فضائل اخلاقی مدیران و رهبران آموزشی ـ ۱۹۳

فضائل اخلاقی ـ ۱۹۴

نظرات مختلف پیرامون معیار فضیلت اخلاقی ـ ۱۹۵

چگونگی تعیین معیار فضیلت اخلاقی ـ ۱۹۷

فضیلت سازمانی ـ ۱۹۸

مؤلفه‌های فضیلت در سازمان ـ ۲۰۰

پیامدهای فضیلت‌گرایی در سازمان ـ ۲۰۰

عوامل اثرگذار بر مدرسه فضیلت‌مدار ـ ۲۰۲

اصول فضائل اخلاقی ـ ۲۰۲

بررسی و انتقاد ـ ۲۰۴

رهبری فضیلت‌گرا ـ ۲۰۷

فصل هشتم: خودشکفتگی مدیران ـ ۲۱۱

مقدمه ـ ۲۱۲

تاریخچه و تعریف خودشکفتگی ـ ۲۱۳

پیامدهای خودشکفتگی مدیران ـ ۲۱۶

خودشکفتگی مدیران و مسئولیت‌پذیری اجتماعی ـ ۲۱۹

خودشکفتگی و مسائل سازمانی ـ ۲۲۲

خودشکفتگی مدیران و اخلاق حرفه‌ای ـ ۲۲۷

منابع

منابع ـ ۲۳۹

مخاطبان کتاب

این کتاب برای دانشجویان علوم تربیتی، به‌ویژه دانشجویان مدیریت آموزشی، و همچنین پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه رهبری آموزشی مناسب است. مدیران مدارس و سازمان‌های آموزشی، معلمان و افرادی که به اخلاق حرفه‌ای، فرهنگ سازمانی، حقوق دانش‌آموزان و معلمان و مسئولیت‌های رهبران آموزشی می‌پردازند نیز می‌توانند از مباحث آن بهره ببرند.

جمع‌بندی

کتاب «اخلاق حرفه‌ای برای رهبران آموزشی» با ارائه مباحثی از مبانی اخلاق تا فضائل رهبری و خودشکفتگی مدیران، منبعی برای مطالعه پیوند میان اخلاق و مدیریت آموزشی است. ساختار کتاب آن را برای استفاده دانشگاهی و مطالعات تخصصی مناسب می‌کند و موضوعات آن می‌تواند به فهم بهتر مسئولیت اخلاقی مدیران و معلمان در سازمان‌های آموزشی کمک کند.

مشخصات کتاب: اخلاق حرفه‌ای برای رهبران آموزشی، ویراست دوم؛ اثر دکتر معصومه عرفانی خانقاهی؛ ناشر دانش‌بنیاد.