مقدمه کتاب
«هنر رزم» اثر ژنرال چینی سُن‌تزو یکی از کهن‌ترین و در عین حال تأثیرگذارترین متون استراتژیک جهان است؛ کتابی که بیش از دو هزار و پانصد سال پیش نوشته شده اما همچنان در دانشگاه‌های معتبر مدیریت، علوم نظامی، رهبری و کسب‌وکار تدریس می‌شود و در میان مدیران، رهبران سازمانی، استراتژیست‌ها و حتی مشاوران پروژه جایگاهی بی‌بدیل دارد. ارزش این اثر نه‌تنها در قدمت آن، بلکه در عمق بینش استراتژیک و جهان‌شمول بودن اصولش است؛ اصولی که از میدان جنگ سرچشمه گرفته اما برای هر عرصه‌ای که در آن رقابت، محدودیت منابع، فشار زمانی، پیچیدگی انسانی و ضرورت تصمیم‌گیری وجود دارد، مصداق پیدا می‌کند.
سن‌تزو در این کتاب درباره موضوعاتی سخن می‌گوید که ماهیت آن‌ها برنامه‌ریزی، شناخت محیط، مدیریت منابع، تحلیل اطلاعات، سازمان‌دهی، رهبری، چابکی در تصمیم‌گیری و اجرای صحیح عملیات است؛ و درست همین‌هاست که باعث شده «هنر رزم» از مرزهای نظامی عبور کرده و به یکی از ارکان تفکر مدیریتی در دنیای امروز تبدیل شود. بسیاری از مدیران پروژه، رهبران شرکت‌های بزرگ، فرماندهان عملیات انسانی و حتی سیاست‌گذاران، به‌طور مستقیم به آموزه‌های سن‌تزو استناد می‌کنند؛ زیرا این آموزه‌ها بیش از آنکه درباره نبرد میان ارتش‌ها باشد، درباره مواجهه انسان با پیچیدگی‌ها است.
چرا این کتاب نوشته شد؟
پروژه‌های عمرانی یکی از پیچیده‌ترین و چالش‌برانگیزترین حوزه‌های مدیریتی جهان هستند. در این پروژه‌ها:
• منابع محدود و هزینه‌ها سنگین‌اند.
• زمان‌بندی تحت فشار شدید قرار دارد.
• شرایط محیطی و فنی دائماً تغییر می‌کند.
• ذی‌نفعان متعدد با اهداف و انتظارات متفاوت درگیر هستند.
• ریسک‌ها و عدم قطعیت‌ها فراوان‌اند.
• شکست‌ها بسیار پرهزینه‌اند و پیروزی‌ها به‌سختی به دست می‌آیند.
این واقعیت‌ها باعث می‌شود مدیریت پروژه‌های عمرانی بیش از هر حوزه دیگر به استراتژی، تحلیل، رهبری، چابکی و مدیریت منابع نیاز داشته باشد؛ دقیقاً همان موضوعاتی که سن‌تزو درباره آن‌ها سخن گفته است.
هر فصل «هنر رزم» شباهتی عمیق با یکی از لایه‌های اصلی مدیریت پروژه عمرانی دارد. برای مثال:
• «برنامه‌ریزی» سن‌تزو با فاز طراحی و برآورد پروژه
• «مدیریت منابع» با زمان تامین و کنترل متریال
• «شناخت زمین» با مطالعات ژئوتکنیک و شرایط پیش بینی نشده کارگاه
• «چابکی و تغییر تاکتیک» با مدیریت ریسک و تغییرات در شرایط پیش بینی نشده
• «اطلاعات» با گزارش‌دهی، پایش و ارزیابی وضعیت پروژه
• «رهبری» با مدیریت تیم، پیمانکاران و هماهنگی ذی‌نفعان
همین پیوند طبیعی و عمیق میان آموزه‌های سن‌تزو و واقعیت‌های پروژه‌های عمرانی، انگیزه اصلی نگارش این کتاب شد.
هدف کتاب
هدف این اثر آن است که:
• اصول سُن‌تزو را از متن نظامی استخراج و به زبان مدیریت پروژه‌های عمرانی تفسیر کند.
• برای هر اصل یک تفسیر مدیریتی قابل‌فهم، عملیاتی و بومی ارائه دهد.
• برای هر اصل یک مثال کاربردی عمرانی بیاورد تا مدیران پروژه بتوانند آن را در کار واقعی تجربه کنند.
• این کتاب نه فقط برای مطالعه، بلکه برای استفاده در جلسات مدیریت، برنامه‌ریزی، کنترل پروژه و آموزش تیم‌ها قابل‌کاربرد باشد.
این کتاب برای چه کسانی نوشته شده است؟
این کتاب به‌گونه‌ای طراحی شده که چهار گروه اصلی صنعت ساخت‌وساز بتوانند از آن بهره ببرند:
• دانشجویان مهندسی و مدیریت پروژه
• پیمانکاران و مدیران اجرایی کارگاه
• مشاوران، ناظران و کنترل پروژه
• کارفرمایان و مدیران ارشد پروژه‌های عمرانی
هر یک از این گروه‌ها با خواندن کتاب درمی‌یابند که چگونه آموزه‌های قدیمی اما هوشمندانه سن‌تزو می‌تواند به تصمیم‌های روزمره و چالش‌های واقعی پروژه‌های عمرانی جهت دهد و حتی گاهی مسیر شکست را به مسیر پیروزی تبدیل کند.
سخن پایانی
اگرچه «هنر رزم» درباره میدان نبرد نوشته شده است، اما بیش از هر چیز درباره هنر اندیشیدن، هنر تصمیم‌گیری و هنر مدیریت است. پروژه‌های عمرانی نیز چیزی کمتر از یک میدان نبرد ندارند؛ میدان رقابت با زمان، هزینه، شرایط محیطی و پیچیدگی انسانی.
مثال‌های آورده شده در این کتاب حاصل تجربه‌ها و شکست‌های اینجانب و یا فراگیران دوره‌های آموزشی در طول سالیان تدریس می‌باشد.
امید است این کتاب پلی باشد میان خرد باستانی و دانش مدیریتی امروز و بتواند برای مدیران پروژه، متخصصان و علاقه‌مندان این حوزه، نگاهی تازه و کاربردی به یکی از مهم‌ترین حرفه‌های دنیا ارائه کند.
در پایان، از تمامی صاحب‌نظران، اساتید، دانشجویان و فعالان حوزه طرح‌های سرمایه‌گذاری دعوت می‌شود در صورت مشاهده هرگونه کاستی، ابهام یا داشتن پیشنهادهای اصلاحی برای تکمیل و بهبود مطالب این کتاب، نظرات ارزشمند خود را از طریق پست الکترونیکی زیر اعلام نمایند تا در ویرایش‌های بعدی مورد استفاده قرار گیرد.
با احترام- امید امیری
محقق در امور نظام فنی و اجرایی کشور
ایمیل: dr.o.amiri@gmail.com
فهرست
مقدمه کتاب 1
فصل اول برنامه‌ریزی و محاسبات (Planning) 5
اصل ۱- جنگ مسئله‌ای حیاتی برای کشور است. 7
اصل ۲- جنگ راهی است که به بقا یا نابودی می‌انجامد. 9
اصل ۳- پیروزی نتیجه برنامه‌ریزی دقیق است. 11
اصل 4- کسی که پیش از نبرد محاسبات بیشتری انجام دهد، پیروز می‌شود. 13
اصل 5- کسی که محاسبات کمتری انجام دهد، شکست می‌خورد. 15
اصل 6- فرمانده دانا پیش از نبرد، پیروزی را بهدست می‌آورد. 17
اصل 7- فرمانده نادان ابتدا می‌جنگد و سپس به دنبال پیروزی می‌گردد. 19
اصل 8- هر اقدام باید بر پایه تحلیل باشد. 21
اصل 9- شناخت شرایط پیش از اقدام ضروری است. 23
اصل 10- هم‌سویی مردم با فرمانروا و هدف، عامل بنیادین پیروزی است. 25
اصل 11- در ظاهر ناتوانی، می‌توان توان واقعی را پنهان کرد. 27
اصل 12- اگر دشمن متحد است، میان اجزای او فاصله ایجاد کنید. 29
فصل دوم اداره جنگ و فرسایش منابع
(Managing Resources) 33
اصل 13- مدیریت منابع، یکی از ارکان اساسی پیروزی است. 37
اصل 14- منابع را در محل و نزدیک میدان تأمین کنید. 39
اصل 15- حمل منابع از فاصله دور، هزینه و آسیب‌پذیری را افزایش می‌دهد. 41
اصل 16- هزینه‌های آشکار، فقط بخشی از هزینه واقعی درگیری‌اند؛ بنابراین فرمانده باید همه هزینه‌ها را در نظر بگیرد. 44
اصل 17- پیروزی سریع، ارزشمندتر از جنگ طولانی و فرسایشی است. 46
اصل 18- جنگ طولانی، منابع و توان نیروها را فرسوده می‌کند. 48
اصل 19- مدیریت زمان در عملیات، اهمیت اساسی دارد. 50
اصل 20- استفاده درست از منابع، احتمال پیروزی را افزایش می‌دهد. 52
اصل 21- اسراف و مصرف نادرست منابع، زمینه‌ساز شکست است. 54
اصل 22- فرمانده خردمند، راه پایان موفق نبرد را از ابتدا می‌شناسد. 56
اصل 23- منابع و دستاوردهای رقیب را به سود خود به کار
گیرید. 58
اصل 24- دستاوردهای پیروزی باید عادلانه میان نیروها توزیع شود. 60
اصل 25- هدف، پیروزی است؛ نه تداوم بی‌هدف درگیری. 62
فصل سوم استراتژی حمله (Strategy) 65
اصل 26- بهترین پیروزی آن است که بدون جنگ و درگیری مستقیم به دست آید. 67
اصل 27- پیش از حمله، راهبرد و نقشه رقیب را خنثی کنید. 70
اصل 28- اتحادها و پشتیبانی‌های رقیب را هدف بگیرید. 72
اصل 29- کسی که می‌داند چه زمانی بجنگد و چه زمانی نجنگد، پیروز می‌شود. 74
اصل 30- پیروزی نتیجه مجموعه‌ای از تصمیم‌های درست
است. 76
اصل 31- شکست نتیجه مجموعه‌ای از اشتباهات است. 78
اصل 32- اتحاد میان فرمانده و نیروها، عامل مهم پیروزی است. 81
اصل 33- نیروی بزرگ و نیروی کوچک باید متناسب با شرایط خود عمل کنند. 84
اصل 34- دخالت ناآگاهانه در فرماندهی، سپاه را تضعیف می‌کند. 86
اصل 35- پیروزی کامل با کمترین هزینه و آسیب حاصل می‌شود. 89
فصل چهارم آرایش نیروها و شکست‌ناپذیری
(Organization) 93
اصل 36- فرمانده ماهر، ابتدا خود را شکست‌ناپذیر می‌کند. 96
اصل 37- سپس منتظر فرصت پدیدار شدنِ شکستِ دشمن می‌ماند. 98
اصل 38- شکست‌ناپذیری، پیش از آنکه به دشمن وابسته باشد، به خود ما بستگی دارد. 101
اصل 39- ارتش پیروز، ابتدا پیروزی را می‌سازد و سپس وارد جنگ می‌شود. 103
اصل 40- نظم و انضباط، سرچشمه قدرت است. 105
اصل 41- سازمان‌دهی درست، عامل اصلی تولید قدرت است. 107
اصل 42- مدیریت نیروهای بسیار، اگر بر پایه سازمان‌دهی صحیح باشد، مانند مدیریت یک نفر است. 109
اصل 43- دفاع، زمانی ضرورت دارد که توان کافی برای حمله وجود ندارد. 111
اصل 44- حمله زمانی معنا دارد که برتری کافی فراهم شده
باشد. 114
اصل 45- آشکارسازی درستِ قدرت و توان، ابزار اصلی برای حمله مؤثر است. 116
فصل پنجم انرژی و توان (Execution Power) 119
اصل 46- انرژی جمعی، قدرت بزرگی ایجاد می‌کند. 121
اصل 47- استفاده درست از نیروها در جایگاه مناسب، پیروزی می‌آورد. 123
اصل 48- تمرکز نیروها، قدرت عملیاتی ایجاد می‌کند. 125
اصل 49- پراکندگی نیروها، باعث ضعف و آسیب‌پذیری می‌شود. 128
اصل 50- هماهنگی میان نیروها برای اجرای عملیات ضروری است. 130
اصل 51- ارتباطات مؤثر، عامل حیاتی موفقیت است. 133
اصل 52- نبود ارتباط، باعث آشفتگی و شکست در فرماندهی می‌شود. 135
اصل 53- نیروی عادی، رویارویی را شکل می‌دهد و نیروی غیرعادی (غافلگیرکننده)، پیروزی را رقم می‌زند. 138
اصل 54- ترکیب روش‌های عادی و غیرعادی، پایان‌ناپذیر است. 140
اصل 55- توان بالقوه نیروها باید با برنامه‌ریزی به توان بالفعل تبدیل شود. 142
اصل 56- افراد را بر پایه توانایی‌های تخصصی‌شان به کار
بگیرید. 145
فصل ششم ضعف و قوت
(Strength & Weakness) 149
اصل 57- حمله را بر نقاط ضعف متمرکز کن، نه بر نقاط قوت دشمن. 151
اصل 58- از رویارویی مستقیم با مواضع مستحکم و آماده پرهیز کن. 154
اصل 59- در جایی اقدام کن که طرف مقابل آمادگی دفاع مؤثر ندارد. 157
اصل 60- زمان حمله را طوری انتخاب کن که عنصر غافلگیری ایجاد شود. 159
اصل 61- ابتکار عمل را در دست بگیر؛ زمان و مکان نبرد را تو تعیین کن. 162
اصل 62- با نمایش منفعت، رقیب را به مسیر دلخواه خود بکشان. 165
اصل 63- با ایجاد تهدید، حرکت رقیب را محدود کن. 167
اصل 64- رقیب را وادار کن نیروهایش را پراکنده کند تا تمرکزش از بین برود. 170
اصل 65- به‌جای الگوی ثابت در تصمیم‌گیری، رفتاری غیرقابل‌پیش‌بینی و منعطف داشته باش. 173
اصل 66- قدرت خود را در نقطه تعیین‌کننده متمرکزکن. 176
اصل 67- وضعیت رقیب را دقیق بشناس تا تصمیم بهتری
بگیری. 178
اصل 68- نیرویی که شکل ثابتی ندارد، هدف قرار دادنش دشوارتر است. 181
اصل 69- راهبرد باید مانند آب، با شرایط و پستی‌وبلندی‌های میدان سازگار شود. 183
فصل هفتم مانور و حرکت (Movement) 187
اصل 70- دشوارترین کار در جنگ، تبدیل مسیر دشوار به مزیت است. 188
اصل 71- پیش از هر حرکت، وضعیت زمین، نیروها، مسیر، فاصله و موقعیت رقیب را ارزیابی کنید. 191
اصل 72- حرکت بدون هدف، برنامه و مسیر روشن، نیروها را فرسوده و توان عملیاتی را کاهش می‌دهد. 193
اصل 73- مسیر کوتاهِ ظاهری، همیشه سریع‌ترین یا ایمن‌ترین مسیر نیست؛ هزینه، خطر و دشواری مسیر را نیز بسنجید. 196
اصل 74- برای حرکت مؤثر، میان فرماندهی، اطلاعات، ارتباطات و پشتیبانی هماهنگی ایجاد کنید. 199
اصل 75- از شتاب‌زدگی پرهیز کنید؛ حرکت سریعِ بدون هماهنگی، انسجام را از بین می‌برد. 201
اصل 76- از کندی و تأخیر بی‌دلیل پرهیز کنید؛ زیرا فرصت مناسب ممکن است از دست برود. 204
اصل 77- سرعت حرکت باید متناسب با شرایط میدان، توان نیروها و ظرفیت پشتیبانی باشد. 206
اصل 78- نشانه‌ها، فرمان‌ها و روش‌های ارتباطی باید برای همه نیروها روشن، هماهنگ و قابل فهم باشند. 209
اصل 79- در شب، شرایط دشوار و موقعیت‌های بحرانی، اهمیت فرماندهی و ارتباطات چند برابر می‌شود. 212
اصل 80- زمان اقدام را با وضعیت روحی نیروها که بر اثر زمان و خستگی تغییر می‌کند، هماهنگ کنید. 214
اصل 81- از رویارویی مستقیم با نیرویی که انگیزه بالایی دارد در زمان نامناسب پرهیز کنید. 217
اصل 82- به نیروی خسته، پراکنده یا بی‌انضباط، در زمان و مکان مناسب فشار وارد کنید. 220
اصل 83- رقیبِ محاصره‌شده را کاملاً بی‌راه خروج نگذارید تا به مقاومت انتحاری دست نزند. 223
فصل هشتم تغییر تاکتیک (Flexibility) 227
اصل 84- فرمانده باید انعطاف‌پذیر باشد و تاکتیک‌ها را با شرایط میدان تطبیق دهد. 228
اصل 85- هیچ برنامه‌ای بدون قابلیت اصلاح و بازنگری، موفق نخواهد شد. 231
اصل 86- قواعد را نباید بدون توجه به واقعیتِ هر موقعیت اجرا کرد. 234
اصل 87- هر مزیت می‌تواند به زیان و هر زیان می‌تواند به فرصت تبدیل شود. 236
اصل 88- تصمیم درست، حاصل تشخیص هم‌زمان فرصت‌ها و خطرهاست. 239
اصل 89- در شرایط پیچیده، باید راه‌حل‌های جایگزین از پیش آماده داشت. 242
اصل 90- فرمانده باید پیامدها، ظرفیت‌ها و محدودیت‌ها را توأمان ببیند. 245
اصل 91- رقیب را باید با تهدیدهای مؤثر و واقعی تحت فشار نگه داشت. 248
اصل 92- مسئولیت‌پذیری و انضباط، شرط اثربخشی فرماندهی است. 251
اصل 93- فرمانده باید خطرهای میدان و محدودیت‌های تصمیم خود را بشناسد. 254
فصل نهم حرکت نیروها
(Operational Awareness) 259
اصل 94- شناخت محیط، شرط پیروزی است. 260
اصل 95- فرمانده باید شرایط محیطی را در تمام مراحل در نظر بگیرد. 264
اصل 96- ارزیابی محیط پیش از هر حرکت، ضروری است. 267
اصل 97- نظم در حرکت نیروها، عامل ثبات است. 270
اصل 98- فرمانده باید نشانه‌های زمین، وضعیت دشمن و تغییرات میدان را به‌درستی تفسیر کند. 272
اصل 99- حرکت نیروها باید با هوشیاری، مراقبت و توجه به علائم آشکار و پنهان انجام شود. 275
اصل 100- استقرار و جابه‌جایی نیروها باید با توجه به امنیت، دید و دسترسی انجام شود. 278
اصل 101- فرمانده باید از رفتار نیروها و قرائن میدان، مقصود اصلی دشمن را تشخیص دهد. 280
اصل 102- بی‌نظمی ظاهری یا سکوت غیرعادی دشمن، می‌تواند نشانه فریب یا آمادگی پنهان باشد. 284
اصل 103- غفلت از نشانه‌های کوچک میدان، ممکن است به خطاهای بزرگ در تصمیم‌گیری منجر شود. 287
فصل دهم زمین و موقعیت
(Environment & Context) 291
اصل 104- شناخت زمین، عامل مهم پیروزی است. 293
اصل 105- شرایط جغرافیایی بر نتیجه نبرد اثر مستقیم دارد. 296
اصل 106- فرمانده باید محیط و ویژگی‌های آن را پیش از اقدام بشناسد. 299
اصل 107- انتخاب موقعیت مناسب، برتری تاکتیکی ایجاد
می‌کند. 302
اصل 108- زمین‌های قابل دسترس را برای نبرد باز، و زمین‌های دشوار را برای دفاع انتخاب کنید. 304
اصل 109- در تنگه‌ها و معابر باریک، پیش‌دستی بر دشمن حیاتی است. 307
اصل 110- در ارتفاعات، موضع برتر را اشغال کنید؛ هرگز خلاف جهت شیب به دشمن حمله نکنید. 309
اصل 111- زمین دورافتاده و سخت‌عبور را بدون شناخت مسیر و پشتیبانی، وارد نبرد نکنید. 312
اصل 112- مزیت زمین بدون شناخت نیروی خودی و دشمن، به پیروزی نمی‌انجامد. 315
اصل 113- اشتباه فرمانده در تشخیص زمین، منشأ شکست‌های سلسله‌وار است. 318
اصل 114- شش مخاطره فرماندهی (حمله بدون برآورد، انضباط ضعیف، نافرمانی، عدم تطبیق، ضعف رهبری و برآورد اشتباه) را بشناسید و پیشگیری کنید. 321
اصل 115- پیروزی زمانی محقق می‌شود که زمین، شرایط، دشمن و توان خودی را با هم بسنجید. 324
فصل یازدهم نه وضعیت
(Situational Leadership) 327
اصل 116- فرمانده باید وضعیت‌های گوناگون میدان را تشخیص دهد. 329
اصل 117- تصمیم‌گیری باید متناسب با نوع وضعیت انجام
شود. 332
اصل 118- هر وضعیت، رفتار و پاسخ خاص خود را می‌طلبد. 335
اصل 119- فرصت‌ها کوتاه‌عمرند و باید سریع تشخیص داده
شوند. 338
اصل 120- صبر، فقط در زمان و جای درست ارزشمند است. 341
اصل 121- فرمانده باید نیروها را در وضعیتی قرار دهد که انسجام و تمرکز آنان حفظ شود. 343
اصل 122- در برخی وضعیت‌ها، باید نیروها را به‌گونه‌ای به‌کار گرفت که راه بازگشت نداشته باشند (وضعیت مرگ و زندگی). 346
اصل 123- اگر نیروها در موقعیت مناسب قرار گیرند، توان واقعی آنان آشکار می‌شود. 349
اصل 124- در وضعیت‌های دشوار، فرمانده باید هم‌زمان آرامش، سرعت و قاطعیت داشته باشد. 352
اصل 125- شناخت صحیح وضعیت، اساس پیروزی و جلوگیری از خطای راهبردی است. 355
فصل دوازدهم عملیات (Execution Tools) 359
اصل 126- استفاده از ابزار مناسب و متناسب با شرایط اهمیت
دارد. 361
اصل 127- فرمانده باید زمان مناسب اقدام را مشخص کند. 364
اصل 128- اقدام بدون برنامه، پیش‌بینی و سناریوی واکنش، خطرناک است. 366
اصل 129- هماهنگی در اجرای عملیات بین بخش‌های مختلف ضروری است. 368
اصل 130- مدیریت منابع و اختصاص بهینه آن‌ها در عملیات اهمیت دارد. 371
اصل 131- ابزار را با توجه به هدف و موقعیت انتخاب کنید، نه صرفاً بر اساس در دسترس بودن. 373
اصل 132- زمان‌بندی اقدام باید با اثربخشی ابزار و وضعیت میدان هماهنگ باشد. 376
اصل 133- عمل باید همراه با آمادگی برای واکنش طرف مقابل و راه‌حل جایگزین باشد. 379
اصل 134- اجرای هماهنگ، اثر ابزار را چند برابر می‌کند. 382
اصل 135- صرفه‌جویی و اثربخشی در مصرف منابع، از ضروریات موفقیت عملیات است. 385
فصل سیزدهم اطلاعات و هوشمندی
(Intelligence) 389
اصل 136- اطلاعات دقیق، یکی از ارزشمندترین ابزارهای فرمانده است. 392
اصل 137- تصمیم‌گیری بدون اطلاعات کافی، احتمال خطا و شکست را به شدت افزایش می‌دهد. 394
اصل 138- شناخت توان، نیت، موقعیت و رفتار رقیب، تنها از طریق جمع‌آوری اطلاعات معتبر به دست می‌آید. 397
اصل 139- هر اطلاعاتی باید پیش از استفاده، دقیقاً بررسی، تحلیل و اعتبارسنجی شود. 400
اصل 140- اطلاعات نادرست، ناقص یا دیرهنگام می‌تواند به تصمیمات غلط و شکست در پروژه منجر شود. 403
اصل 141- اطلاعات باید به‌موقع و مرتبط باشد؛ داده‌های دیررس، ارزش عملیاتی خود را از دست می‌دهند. 405
اصل 142- منابع اطلاعاتی باید متنوع باشند و تصمیمات مهم نباید تنها بر یک منبع متکی باشد. 407
اصل 143- اطلاعات باید میان افراد مسئول، به‌صورت کنترل‌شده، هدفمند و امن جریان یابد. 410
اصل 144- فرمانده باید از اطلاعات برای پیش‌بینی رفتار و تصمیم‌های آتی رقیب استفاده کند. 412
اصل 145- عملیات اطلاعاتی باید با دقت، محرمانگی و رعایت اصول اخلاقی و حرفه‌ای انجام شود. 415
اصل 146- هزینه جمع‌آوری اطلاعات باید با اهمیت تصمیم و ارزش موضوع پروژه متناسب باشد. 417
اصل 147- اطلاعات زمانی ارزشمند است که به اقدامِ درست و به‌موقع منجر شود. 420
