معرفی کتاب
کتاب آموزش برای توسعه پایدار
تجربههای موفق مدارس ایران و جهان
اثر: دکتر زهرا بازرگان | نشر: دانش بنیاد
کتاب آموزش برای توسعه پایدار (تجربههای موفق مدارس ایران و جهان) اثری پژوهشی و کاربردی در حوزه تعلیموتربیت است که با تمرکز بر مفهوم آموزش برای توسعه پایدار (ESD)، به بررسی تجربههای واقعی و موفق مدارس ایران و کشورهای مختلف میپردازد. این کتاب با تبیین مفاهیم بنیادین توسعه پایدار و معرفی روشهای آموزشی نوین، نشان میدهد چگونه آموزش میتواند نقشی مؤثر در ارتقای آگاهی اجتماعی، حفاظت از محیطزیست، تقویت عدالت اجتماعی و پرورش شهروندان مسئول ایفا کند. نمونههای ارائهشده در این اثر، عمدتاً مدرسهمحور، خلاقانه و قابل اجرا با امکانات محدود هستند. این اثر منبعی ارزشمند برای مدیران مدارس، معلمان، دانشجویان علوم تربیتی، برنامهریزان آموزشی و سیاستگذاران حوزه آموزش است و میتواند راهنمایی عملی برای حرکت نظام آموزشی در مسیر توسعه پایدار باشد.
پیشگفتار
در حالیکه بیش از چند دهه از مطرح شدن موضوع توسعهٔ پایدار میگذرد، این واژه هنوز برای بسیاری از افراد ناشناخته است. تحقیقات مختلف نشان میدهد که توسعهٔ پایدار در ذهن بیشتر مردم جهان، عمدتاً با ابعاد زیستمحیطی آن ــ نظیر آلودگی هوا، گرم شدن کرهٔ زمین یا از دست رفتن منابع طبیعی ــ مرتبط است؛ حال آنکه این مفهوم، ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را نیز دربرمیگیرد و با موضوعهای اساسی زندگی، از جمله عدالت اجتماعی، صلح، حقوق بشر و برابری نژادی، فرهنگی و جنسیتی، سروکار دارد.
همانگونه که در اجلاس بینالمللی زمین (۱۹۹۲) عنوان شد، حفاظت از محیط زیست و توسعهٔ انسانی به یکدیگر پیوستهاند و موفقیت در حفاظت از محیط طبیعی تنها از طریق بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی و مشارکت و همکاری جمعی میسر خواهد بود.
پرسش اساسی این است که با وجود پیچیدگی و ابهام مفهوم توسعهٔ پایدار برای عموم، چگونه میتوان در مسیر تحقق اهداف آن گام برداشت؟ در پاسخ به این پرسش، نمایندگان کشورهای مختلف در نشستهای مهم جهانی، آموزش را بهعنوان مهمترین عامل آگاهسازی جوامع و مرکز ثقل پایداری معرفی کردهاند؛ آموزشی فراتر از یادگیری خواندن و نوشتن، حساب کردن یا صرفاً کسب دانش در زمینهٔ محیط زیست، اقتصاد و جامعه.
آموزش، قلب تپندهٔ توسعهٔ پایدار و تمامی ابعاد آن است. آموزشِ اثربخش به سعادت و رفاه بیشتر میانجامد، به ارتقای کشاورزی، افزایش سرمایهٔ اجتماعی و بهبود سلامت انسانها کمک میکند و از میزان خشونت و تعارض میکاهد. آموزش همچنین ابزاری کلیدی است که به کمک آن مردم جهان میتوانند اهمیت توسعهٔ پایدار را در زندگی خود و نسلهای آینده بهتر درک کنند و ابزارهای اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی لازم برای تحقق اهداف آن را به دست آورند.
آموزش برای توسعهٔ پایدار، آموزشی است مبتنی بر یادگیری مهارتها و تقویت دیدگاهها و ارزشهایی که افراد را برای مشارکت در جامعهای آزادمنش و زیستن به شیوهای پایدار آماده میکند. هدف این نوع آموزش، پرورش انسانهایی با تفکری پایدار و ارزشهای اخلاقی عمیق است که توانایی مواجهه با چالشهای مشترک جهانی و ساخت جامعهای پایدار را داشته باشند.
تحقق چنین آموزشی مستلزم بازنگری در نظامهای آموزشی است. بسیاری از کشورهای جهان با اصلاح برنامهها و روشهای آموزشی خود توانستهاند تحولات مؤثری در راستای دستیابی به آرمانهای توسعهٔ پایدار در جوامعشان ایجاد کنند. در ایران نیز، با وجود عضویت در معاهدات جهانی، هنوز تغییر بنیادین مورد انتظار برای ارتقای کیفیت آموزش و حرکت منسجم در مسیر پایداری بهطور کامل تحقق نیافته است؛ موضوعی که نتایج مطالعات و پیمایشهای مختلف آن را تأیید میکند.
همین چالشها، انگیزهٔ نگارش کتاب حاضر را برای مؤلفان فراهم ساخت. این کتاب با مرور تجربههای موفق آموزش برای توسعهٔ پایدار در مدارس جهان و برخی مدارس ایران، نمونههایی از فعالیتهای آموزشی اثربخش را معرفی میکند که غالباً با ابتکار مدارس و بدون برخورداری از منابع مالی گسترده به اجرا درآمدهاند و نشان میدهند آموزش چگونه میتواند ابزاری نیرومند برای تحقق ارزشهای جهانی توسعهٔ پایدار باشد.
امید است این اثر بتواند الهامبخش مدیران، مربیان و دیگر نهادهای آموزشی و فرهنگی کشور باشد و در پرورش نسلی آگاه، مسئولیتپذیر و متعهد نسبت به ارزشهای انسانی و حفاظت از سیارهٔ زمین برای نسل حاضر و آینده، نقشی مؤثر ایفا کند.
در پایان، مؤلفان بر خود لازم میدانند از مدیران و معاونان آموزشی مدارس مهدوی، شوکا، صبا، شهریار، هاجر، زینبیه و شهید فروغی و نیز تمامی عزیزانی که با تلاشهای ارزشمند خود در شکلگیری این اثر همکاری داشتند، صمیمانه قدردانی کنند.
فهرست مطالب کتاب آموزش برای توسعهٔ پایدار
این کتاب با رویکردی علمی و کاربردی، مفاهیم توسعهٔ پایدار و تجربههای موفق مدارس ایران و جهان را بررسی میکند و منبعی ارزشمند برای معلمان، مدیران آموزشی و پژوهشگران حوزه آموزش است.
پیشگفتار
فصل اول: تعاریف و مفاهیم
مقدمه
توسعهٔ پایدار و لزوم دستیابی به آن
اهداف اصلی توسعهٔ پایدار و مؤلفههای یک جامعهٔ پایدار
آموزش برای توسعهٔ پایدار
مؤلفههای اصلی در آموزش برای توسعهٔ پایدار
فصل دوم: روشهای آموزشی در آموزش برای توسعهٔ پایدار
فنون و روشهای مرسوم در آموزش برای توسعهٔ پایدار
فعالیتهای فوقبرنامه
فصل سوم: پروژههای موفق مدارس جهان در آموزش برای توسعهٔ پایدار
پروژههای محلی
کشورهای آفریقایی
کامرون
آفریقای جنوبی
اوگاندا
جمهوری تانزانیا
کشورهای عربی
لبنان
عمان
سرزمین اشغالی فلسطین
تونس
کشورهای آسیایی و اقیانوسیه
چین
کوک آیلندز
ژاپن
تایلند
ازبکستان
کشورهای اروپایی
فنلاند
فرانسه
آلمان
پرتغال
اسپانیا
کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب
برزیل
کلمبیا
مکزیک
ترینیداد و توباگو
پروژههای منطقهای و بینالمللی (DESD)
پروژهٔ دریای بالتیک
گفتوگوهای گیگاپن
پروژهٔ بینقارهای آموزش برای توسعهٔ پایدار در انگلستان و جمهوری تانزانیا
آموزش آب در کشورهای عربی
پروژهٔ دیدهبان ماسهها
نمونههایی از مواد آموزشی ابتکاری در آموزش برای توسعهٔ پایدار
بستهٔ آموزشی با موضوع مقابله با بیابانزایی
بستهٔ آموزشی برای کشورهای خشک
بستهٔ آموزشی با موضوع لایهٔ ازن
فصل چهارم: پروژههای موفق مدارس ایران در آموزش برای توسعهٔ پایدار
مجتمع آموزشی دخترانهٔ مهدوی
مجتمع آموزشی ـ فرهنگی دخترانهٔ شوکا
مجتمع آموزشی دخترانهٔ صبا
مدرسهٔ پسرانهٔ شهریار
مجتمع آموزشی دخترانهٔ هاجر
مدرسهٔ دخترانهٔ زینبیه
مجتمع آموزشی دخترانهٔ شهید فروغی
مؤسسهٔ صبح رویش
پیوست
دستور کار توسعهٔ پایدار
جنبش آموزش برای همه (EFA)
دههٔ سازمان ملل برای آموزش توسعهٔ پایدار (DESD)
اهداف هزارهٔ توسعه
واژهنامه
منابع
منابع مفید برای مطالعهٔ بیشتر
