پیشگفتار
عوامل انسانی در بسیاری از حوادث صنعتی بزرگ، در صنایع فرآوری و تولید مواد شیمیایی نقش داشته است. اعمال انسان‌ها، چه عمدی (تخلفات/ میانبرها) و چه سهوی (تصادفی/ فراموشی/ ناکافی و غیره) منجر به عواقب فاجعه‌آمیز شده یا ممکن است منجر شود. از این‌رو، شناسایی پتانسیل شکست انسان در پیشگیری از حادثه یا قرار گرفتن در معرض موقعیت‌های خطرناک، مستلزم درک کامل وظایف و پیامدهای مرتبط با خطاهای احتمالی در حین انجام آن وظایف است. تجزیه و تحلیل دقیق وظایف می‌تواند به روش‌های واضح و دقیق، بهبود شایستگی پرسنل در انجام وظایف و احتمالاً طراحی بهتر تجهیزات و وظایف کمک کند.
تجزیه و تحلیل وظیفه فرآیند تجزیه یک کار به وظایف فرعی منفرد و بررسی چگونگی انجام مراحل جداگانه است. تجزیه و تحلیل وظایف حیاتی ایمنی (SCTA) بر آن دسته از وظایفی تمرکز می‌کند که ایمنی حیاتی هستند که اگر به درستی انجام نشود، ممکن است به عواقب قابل توجهی شود.
سهم انسان در خطر حوادث بزرگ (MAH) در انرژی و صنایع وابسته به خوبی شناخته شده است. در سال‌های اخیر، این بخش هم در مدیریت شکست انسانی و هم در بهینه‌سازی عملکرد انسانی پیشرفت چشمگیری داشته است. تا حدودی این را می‌توان به استفاده از اولین ویرایش سند راهنمای مؤسسۀ انرژی (EI) در بارۀ تحلیل وظیفۀ حیاتی ایمنی عوامل انسانی (SCTA) نسبت داد. نسخه اول که در ابتدا در سال 2011 منتشر شد، با امکان دادن به شرکت ها و عوامل انسانی غیرمتخصص برای انجام تحلیل HF با کیفیت در قالبی ساختار یافته و سازگار، شکافی را پر کرد. این سند آگاهی از ارزش سرمایه‌گذاری در مطالعات HF برای مدیریت بهتر ریسک شکست انسانی را افزایش داد که منجر به بهبودهای گزارش شده در ایمنی و کاهش تلفات شد. تنظیم‌کننده‌ها همچنین تشخیص می‌دهند که کاربرد صحیح آن به برآورده شدن الزامات مربوط به وظایف حیاتی ایمنی برای تحلیل جامع و ارزیابی ریسک آن ها کمک می‌کند.
ویرایش دوم راهنما( 2020) با تمرکز بر شناسایی وظایف حیاتی ایمنی (SCT) به روز شده است. بازخورد به کمیتۀ عوامل انسانی و سازمانی EI (HOFCOM)، به عنوان متولی راهنمایی، تأیید می‌کند که کاربران از یادگیری بیشتر دربارۀ طیف وسیعی از روش‌های شناسایی SCT که توسعه یافته است و نحوه اجتناب از خطرات (غیرمنتظره) سود می‌برند. مطالعات موردی جدید در بخش 4 گنجانده شده است تا نشان دهد چگونه شرکت‌ها SCTها را شناسایی کرده اند.
این کتاب از بسیاری از منابع موجود استفاده کرده، و آنها را با نظرات متخصصان و مطالب مطالعۀ موردی تکمیل کرده است. هدف این کتاب،افرادی هستند که: در SCTA شرکت می‌کنند، SCTA را در ارزیابی ریسک گسترده‌تر گنجانده، یا آن را سفارش می‌دهند ، و همچنین افرادی که لازم است SCTA را بخوانند، درک کنند و بر اساس آن اقدام کنند. بنابراین، مخاطبان هدف شامل طراحان، کارکنان عملیات، ارزیاب‌ها و مدیران هستند.
هدف و پاداش برگردانندگان و دیگر کسانی که از آغاز تا پایان درگیر بوده‌اند بیش از هر چیز امید به خوشنودی پروردگار متعال و همراه و همگام شدن دیگر عزیزانی است که می‌خواهند گره‌ای از مشکلات این جامعه بگشایند. آنچه شده، آغاز است و آنچه باید بشود کرانه‌ای در دوردست‌ها دارد.
تقاضامنديم دانشمندان و علاقه‌مندان، نکات و نظریات ارشادی خویش را در جهت رفع اشکالات اعلام نمایند.
محمد امین موعودی
آرزو سماک امانی
فهرست مطالب
پیشگفتار الف
فصل 1 : معرفی 1
1-3 مزایا 5
1-4 هدف 6
1-5 دامنه 7
1-5-1 تمرکز روی رویکردهای کیفی 7
1-5-2 رویکردهای دیگر برای تحلیل وظیفه 7
1-5-3 SCTA و ارزیابی ریسک معمول وظیفه 8
فصل 2 : فرایند تحلیل وظیفه حیاتی ایمنی 9
2-1 بررسی اجمالی 12
2-2 مرحله 1 - خطرات اصلی سایت را شناسایی کنید 12
2-3 مرحله 2- شناسایی و اولویت‌بندی وظایف مهم (حیاتی) ایمنی 12
2-3-1 شناسایی/ تعیینSCT در سطح مناسب 13
2-3-2 شناسایی وظایف 15
2-3-3 غربالگری و اولویت‌بندی وظایف 23
2-3-4 چه نوع وظایفی مورد توجه است؟ 26
2-3-5 تعریف اقدامات مورد نیاز 28
2-3-6 دام‌های رایج، سوء تفاهم‌ها و کاربردهای نادرست - و راه حل‌های آنها 29
2-4 مرحله 3– درک وظایف 33
2-5 مرحله 4 – نشان دادن وظایف حیاتی ایمنی 37
2-6 مرحله 5- شناسایی شکست‌های انسانی و عوامل مؤثر بر عملکرد (PIFs) 41
2-6-1 رویکردهای مبتنی بر گروه 44
2-7 مرحله 6 - تعیین اقدامات ایمنی برای کنترل ریسک شکست‌های انسانی 46
2-8 مرحله 7 - اجرا و نظارت بر اثربخشی اقدامات ایمنی 49
2-9 مرحله 8 – بررسی اثربخشی فرآیند 50
2-10 خلاصه‌ای از تکنیکها و خروجیهای SCTA 51
2-11 نمونه‌های گویا از خروجی‌ها 52
2-12 سؤالات متداول 57
فصل 3 : روش‌ها و تکنیک‌های پشتیبانی 61
3-1 تحلیل وظایف سلسله مراتبی 62
3-1-1 شرح مختصر 62
3-1-2 کاربردپذیری 63
3-1-3 مزایا و معایب 63
3-1-4 مثال‌ها و مطالعه بیشتر 64
3-2 HAZOP انسانی و / انواع مبتنی بر کلمه راهنما 64
3-2-1 شرح مختصر 64
3-2-2 کاربرد پذیری 65
3-2-3 مزایا و معایب 65
3-2-4 مثال‌ها و و مطالعه‌های بیشتر 66
3-3 سایرتکنیک‌ها 66
3-3-1 تحلیل درخت خطا 66
3-3-2 تحلیل درخت واقعه 69
3-3-3 تحلیل پاپیون 71
3-3-4 تحلیل لایه حفاظتی (LOPA) 73
3-3-5 ادغام SCTA در عملیات روزانه 74
3-3-6 تکنیک‌های اضافی 76
فصل 4 : مطالعات موردی 79
4-1 مطالعه موردی 1- شناسایی SCT ها در یک پالایشگاه 80
4-2 مطالعه موردی 2- شناساییSCT ها در یک پالایشگاه دیگر 80
4-3 مطالعه موردی 3- شناسایی SCTS برای یک سری از سکوهای کامل تولید فراساحلی 84
4-3-1 عملیات 84
4-3-2 نگهداری 85
4-3-3 اختلالات فرآیند 86
4-3 واکنش اضطراری 87
4-3-5 از بهره‌برداری خارج شدن 87
4-4 مطالعه موردی 4- استفاده از غربالگری وظیفه برای شناسایی زیروظایف حیاتی ایمنی 87
4-5 مطالعه موردی 5 - عملیات تخلیه مواد شیمیایی 89
4-6 مطالعه موردی 6- عملیات اتاق کنترل نیروگاه 91
فصل 5 : SCTA کیفیت بالا در مقابل SCTA کیفیت پایین 97
5-1 چگونه یک SCTA با کیفیت بالا را شناسایی کنیم 98
5-2 چگونه یک SCTA با کیفیت پایین را شناسایی کنیم 99
پیوست‌های 1 و 2 و3 101
پیوست‌های A و B 1
